Kto dziś idzie ulicą Parkstraße w Gültz w stronę potężnego dworu, nie przeczuwa nawet, jakie historie mogłyby opowiedzieć te mury. Schloss Gültz – zbudowany w latach 1868–1872, 99 pokoi na 2278 metrach kwadratowych, otoczony parkiem krajobrazowym zaprojektowanym przez Petera Josepha Lennégo – należy do najważniejszych dworów w Meklemburgii-Pomorzu Przednim. Jego historia sięga ponad 500 lat wstecz.
Rodzina von Maltzahn – pomorski ród szlachecki od 1194 roku
Historia Schloss Gültz jest nierozerwalnie związana z rodziną von Maltzahn – jednym z najstarszych rodów szlacheckich Pomorza, po raz pierwszy wzmiankowanym w dokumentach w 1194 roku. Od 1496 roku majątek Gültz był rycerską własnością von Maltzahnów. Jedynie w latach 1569–1646 tę niemal 450-letnią epokę przerwała rodzina von Preen.
Majątek Gültz leży między Altentreptow a Demmin i należy dziś do Meklemburgii-Pomorza Przedniego – historycznie region ten jest jednak częścią Pomorza Przedniego: po pokoju westfalskim w 1648 roku początkowo szwedzki, obszar na południe od Piany przypadł w 1720 roku Prusom, a od 1815 roku należał do pruskiej prowincji Pomorze (powiat Demmin).
Helmuth von Maltzahn – fundator i sekretarz stanu w Urzędzie Skarbu Rzeszy
Helmuth baron von Maltzahn-Gültz (1840–1923) wzniósł obecny dwór w latach 1868–1872 według planów szweryńskiego radcy budowlanego Georga Daniela. Budynek łączy architekturę północnowłoskiej willi z pruskim historyzmem – połączenie stylów, które w ówczesnych północnych Niemczech należało do rzadkości.
Helmuth von Maltzahn był kimś znacznie więcej niż właścicielem majątku: pełnił funkcję sekretarza stanu w Urzędzie Skarbu Rzeszy, był powiernikiem Ottona von Bismarcka i został nadprezydentem prowincji Pomorze. Jego działalność została szczegółowo udokumentowana w Pommersche Lebensbilder, t. II (Stettin 1936, s. 266–280).
Dwór – architektura w szczegółach
Georg Daniel zaprojektował późnoklasycystyczny dwór z 99 pokojami rozmieszczonymi na pięciu kondygnacjach. Charakterystyczna wieża północno-zachodnia przypomina włoską kampanilę. W holu wejściowym dwie kolumny podtrzymują kunsztowny strop kasetonowy. Kręcone schody prowadzą na piętro.
Sercem domu jest Sala Lustrzana: 156 metrów kwadratowych, sufit na wysokości 6,80 metra, błękitne sztukaterie, złocone lustra i żyrandole – sala balowa, która od ponad 150 lat jest miejscem uroczystości.
Fundamenty wzniesiono z kamieni polnych. Na ściany boczne i parapety okienne piwnicy rozbito w 1868 roku trzy głazy narzutowe. Największy pochodził z piaskowni na zachód od Gültz i mierzył imponujące 12 × 14 × 16 stóp – co daje objętość około 43 metrów sześciennych.
Axel von Maltzahn – starosta, urzędnik ministerialny, miłośnik Wagnera
Po Helmucie właścicielem majątku został jego syn Axel von Maltzahn (1868–1931). Axel był starostą w Grimmen, a później urzędnikiem ministerialnym – w czasie I wojny światowej zajmował się gospodarką aprowizacyjną. Prywatnie był zapalonym miłośnikiem Wagnera i matematykiem; jego kunsztowny ekslibris do dziś świadczy o zamiłowaniu do sztuki i nauki.
Helmuth Młodszy – postawa wobec narodowych socjalistów
Najstarszy syn Axela, Helmuth von Maltzahn (1900–1984), od 1925 roku gospodarował w Hermannshöh, po śmierci ojca w 1931 roku przejął cały majątek, a w 1940 roku przeprowadził się z rodziną do Gültz. Jako student w Monachium był w 1923 roku naocznym świadkiem puczu Hitlera – był to dla niego początek trwającego całe życie sprzeciwu wobec narodowego socjalizmu. Nigdy nie wstąpił do żadnej partii:
Gdy grupa zwolenników partii wbrew jego woli wciągnęła w Hermannshöh flagę ze swastyką, kazał ogrodzić maszt, a ogrodzony teren przekazał tablicą na własność „Rzeszy”. Aby zmusić go do oddania ziemi pod osadnictwo, Rzesza wykupiła wierzytelność w wysokości 200 000 marek Rzeszy wobec majątków – spłacił ją dzięki dużemu wyrębowi lasu. Ponieważ władze niemal przestały przydzielać majątkom ropę do traktorów, przestawił gospodarstwo na 32 woły pociągowe. Po 20 lipca 1944 roku został aresztowany i do 17 września 1944 roku przebywał w areszcie gestapo w Greifswaldzie.
Jego matka odmówiła przyjęcia nazistowskiego „Krzyża Matki” słowami: „Nie pozwolę się nagradzać jak maciora rozpłodowa.”
Pod koniec wojny lipa przy kościele w Gültz, której wiek szacowano na 700 lat, runęła podczas burzy – niczym złowieszczy omen. Helmuth von Maltzahn w lutym 1945 roku trafił do niewoli sowieckiej, z której wrócił w 1948 roku; później mieszkał w Holsztynie i zmarł w 1984 roku. Po zjednoczeniu Niemiec on i jego żona zostali pochowani na rodowym cmentarzu w Gültz.
Wywłaszczenie, grabież i szkoła zawodowa NRD
Po II wojnie światowej Maltzahnowie zostali wywłaszczeni w ramach reformy rolnej. Dwór został splądrowany i odtąd służył jako zakładowa szkoła zawodowa „Georg Ewald”, podlegająca Radzie Powiatu Altentreptow.
W latach 1980–1988 przeprowadzono gruntowny remont z udziałem Biura Planowania Miast i Wsi w Neubrandenburgu oraz powiatowego konserwatora zabytków. Unikatowe oryginalne akta z tego okresu remontu – protokoły, korespondencja urzędowa, koncepcje kolorystyczne i historyczne fotografie – znajdują się w posiadaniu Schloss Gültz i zostały po raz pierwszy pokazane publicznie w 2025 roku. Więcej na ten temat we wpisie o aktach budowlanych z czasów NRD.
Po przełomie – hotel, pustostan, nowy początek
W 1999 roku nastąpił kolejny remont; przez krótki czas działał tu hotel, który jednak po kilku latach został zamknięty. Następnie dwór w dużej mierze stał pusty.
W 2019 roku Projektentwicklungsgesellschaft Schloss Gültz UG nabyła posiadłość w drodze licytacji komorniczej. Od tego czasu wpisany do rejestru zabytek jest krok po kroku rozwijany jako miejsce wydarzeń i żywy zabytek – zadanie na pokolenia, realizowane z ogromnym zaangażowaniem i przy wsparciu czeladników wędrownych, konserwatorów zabytków i entuzjastów.
Schloss Gültz dziś – zabytek z przyszłością
Dziś Sala Lustrzana znów służy koncertom, ślubom i wydarzeniom kulturalnym. W historycznym parku Lenné w sezonie od maja do października działa oferta glampingowa. Dwór jest członkiem wspierającym stowarzyszenia Schlösser, Guts- und Herrenhäuser Mecklenburg-Vorpommern e.V. (Baltic Manors) i regularnie otwiera swoje drzwi podczas MittsommerRemise. Powstaje stowarzyszenie przyjaciół – każdy, kto chce się przyłączyć, jest mile widziany.
Historia Schloss Gültz nie została jeszcze dopisana do końca – każdego dnia pisze się jej dalszy ciąg.
Odwiedź Schloss Gültz: Parkstraße 12, 17089 Gültz, Meklemburgia-Pomorze Przednie. Kontakt i dojazd.