Latem 1878 roku między Gültz, Demmin i Utzedel toczyła się sprawa dwóch dzwonów kościelnych. Zachowała się w kopii niewielka korespondencja. Ukazuje ona budowniczego Schloss Gültz, Helmutha barona von Maltzahn, od strony, która w wielkich życiorysach prawie się nie pojawia: jako człowieka rachującego, dokładnego i mającego jasne wyobrażenie o tym, jak powinien wyglądać napis na dzwonie.
Pęknięty dzwon
W kościele w Utzedel koło Demmin pękł większy z dwóch starych dzwonów. Miejscowy pastor napisał 6 czerwca 1878 roku do Gültz, że dzwon waży 290 kilogramów. Helmuth von Maltzahn sprawował wówczas, jak sam pisze, „zarząd opiekuńczy” – najwyraźniej nad majątkiem, z którym wiązały się obowiązki patrona kościoła w Utzedel. Poprosił o ofertę: 14 czerwca 1878 roku odpowiedział z Demmin Fr. Schünemann, że jest skłonny „kupić oba dzwony kościelne z Utzedel” i przy rychłej dostawie zapłaci „za kilogram jedną markę trzydzieści fenigów”.

Rachunek budowniczego
Maltzahn przedstawił wówczas pastorowi wyliczenie: 290 kilogramów po 1,30 marki daje 377 marek. Odpowiedni nowy dzwon ze staliwa miałby kosztować około 450 marek, pozostałoby więc ok. 73 marek niepokrytych; w przypadku mniejszego dzwonu, którego wagi nie znał, co najwyżej drugie tyle. Jego propozycja:
„… sprzedając oba stare dzwony, nabyć dla kościoła w Utzedel dobre dzwony staliwne” – a on sam chciał pokryć niepokrytą część kosztów zakupu i zawieszenia „z własnych środków” „do wysokości najwyżej 200 – dwustu – marek”. „Byłoby mi miło pozostawić w ten sposób małą pamiątkę z czasu mojego zarządu opiekuńczego”.
Dzwony ze staliwa były wówczas nowością i znacznie tańsze od brązowych. Produkował je przede wszystkim Bochumer Verein – w liście mowa jest o zapytaniu skierowanym „do Bochum”. Maltzahn postawił jeden warunek: każdy dzwon miał nosić werset biblijny, datę roczną i herb Maltzahnów, „oczywiście tak, aby werset biblijny zajmował miejsce główne, a herb i data miejsce podrzędne”. Zaoferował własny rysunek herbu, „aby był heraldycznie poprawny”.
Napisy
23 października 1878 roku przesłał rysunek herbu – na papierze listowym z nagłówkiem „Gültz, an der Nordbahn, Post- & Bahn-Station”; linię kolejową Neubrandenburg–Demmin otwarto dopiero w grudniu poprzedniego roku. Ponieważ fabryka w Bochum życzyła sobie krótkich napisów, zaproponował:
- dla jednego dzwonu: „Pamiętaj o dniu szabatu, aby go święcić. 2 Mojż. 20,8”
- dla drugiego: „Chrystus mówi: Oto przyjdę wkrótce. Obj. 22,12”
Napis miał zajmować „główne miejsce pośrodku dzwonu”, poniżej, bliżej krawędzi, herb i data 1878; zależało mu na tym, „aby układ na obu dzwonach był jednakowy” i aby podano również miejsce w Biblii. Mały szkic w liście pokazuje, jak to sobie wyobrażał.


Dzwony jako tradycja rodzinna
Dzwony przewijają się przez historię rodziny. Axel von Maltzahn, syn budowniczego, ufundował jako patron kościoła nowe dzwony dla Gültz po I wojnie światowej, w czasie której kościół musiał oddać swoje dawne dzwony; jeden z nich nosił napis „Ziemio, ziemio, ziemio, słuchaj słowa Pańskiego” (więcej w artykule o Axelu). W 1943 roku z wieży w Gültz zdjęto dwa dzwony z brązu i przetopiono je – zapewne właśnie te. A mniej więcej sześćdziesiąt lat później jego wnuk, urodzony w 1932 roku w Gültz Axel von Maltzahn, ponownie ufundował gminie dzwon z brązu (zob. Historia).
Co pozostaje otwarte
- Dla kogo Helmuth von Maltzahn sprawował w 1878 roku opiekę, listy wprost nie mówią; wspomniane są „pani von Maltzahn” i „Albrecht”, których zgodę na zamianę dzwonów należało uzyskać. Wyjaśnia to General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer z 1879 roku: jako właściciel Utzedel z folwarkami wpisany jest „Albrecht Baron von Maltzahn, minorenn” (małoletni), a obok „Vormund H. Baron v. Maltzahn” (opiekun) w Gültz (powiat Demmin, s. 60 n.). Zob. też Gültz w liczbach.
- Nie wiemy, czy dzwony rzeczywiście odlano w Bochum i czy wiszą dziś jeszcze w wieży w Utzedel. Dzwonów stalowych w czasie wojen światowych zazwyczaj nie trzeba było oddawać – mogły się więc zachować. Chętnie przyjmiemy wszelkie wskazówki: schlossgueltz@gmx.de
Źródła: listy H. v. Maltzahn-Gültz do miejscowego pastora, lato 1878 (bez daty) i 23 października 1878; list Fr. Schünemanna, Demmin, 14 czerwca 1878 – kopie w archiwum Schloss Gültz, transkrypcja Schloss Gültz (odczytanie pojedynczych słów pisma kurrentowego niepewne). Tło – dzwony staliwne: Bochumer Verein für Bergbau und Gußstahlfabrikation, od 1851 roku producent dzwonów ze staliwa.