Schloss Gültz
Herb von Maltzahn-Gültz
Schloss Gültz
Zabytkowy dwór · Anno MDCCCLXXII
Sprache · Language · Język
4 października 20264 min czytania

Dwa dzwony dla Utzedel – korespondencja z 1878 roku

Latem 1878 roku między Gültz, Demmin i Utzedel toczyła się sprawa dwóch dzwonów kościelnych. Zachowała się w kopii niewielka korespondencja. Ukazuje ona budowniczego Schloss Gültz, Helmutha barona von Maltzahn, od strony, która w wielkich życiorysach prawie się nie pojawia: jako człowieka rachującego, dokładnego i mającego jasne wyobrażenie o tym, jak powinien wyglądać napis na dzwonie.

Pęknięty dzwon

W kościele w Utzedel koło Demmin pękł większy z dwóch starych dzwonów. Miejscowy pastor napisał 6 czerwca 1878 roku do Gültz, że dzwon waży 290 kilogramów. Helmuth von Maltzahn sprawował wówczas, jak sam pisze, „zarząd opiekuńczy” – najwyraźniej nad majątkiem, z którym wiązały się obowiązki patrona kościoła w Utzedel. Poprosił o ofertę: 14 czerwca 1878 roku odpowiedział z Demmin Fr. Schünemann, że jest skłonny „kupić oba dzwony kościelne z Utzedel” i przy rychłej dostawie zapłaci „za kilogram jedną markę trzydzieści fenigów”.

Odręczny list pisany niemieckim pismem kurrentowym, datowany Demmin, 14 czerwca 1878, podpisany Fr. Schünemann
Oferta Fr. Schünemanna, Demmin, 14 czerwca 1878, na zakup obu starych dzwonów z Utzedel: 1,30 marki za kilogram. Kopia w archiwum Schloss Gültz.

Rachunek budowniczego

Maltzahn przedstawił wówczas pastorowi wyliczenie: 290 kilogramów po 1,30 marki daje 377 marek. Odpowiedni nowy dzwon ze staliwa miałby kosztować około 450 marek, pozostałoby więc ok. 73 marek niepokrytych; w przypadku mniejszego dzwonu, którego wagi nie znał, co najwyżej drugie tyle. Jego propozycja:

„… sprzedając oba stare dzwony, nabyć dla kościoła w Utzedel dobre dzwony staliwne” – a on sam chciał pokryć niepokrytą część kosztów zakupu i zawieszenia „z własnych środków” „do wysokości najwyżej 200 – dwustu – marek”. „Byłoby mi miło pozostawić w ten sposób małą pamiątkę z czasu mojego zarządu opiekuńczego”.

Dzwony ze staliwa były wówczas nowością i znacznie tańsze od brązowych. Produkował je przede wszystkim Bochumer Verein – w liście mowa jest o zapytaniu skierowanym „do Bochum”. Maltzahn postawił jeden warunek: każdy dzwon miał nosić werset biblijny, datę roczną i herb Maltzahnów, „oczywiście tak, aby werset biblijny zajmował miejsce główne, a herb i data miejsce podrzędne”. Zaoferował własny rysunek herbu, „aby był heraldycznie poprawny”.

Napisy

23 października 1878 roku przesłał rysunek herbu – na papierze listowym z nagłówkiem „Gültz, an der Nordbahn, Post- & Bahn-Station”; linię kolejową Neubrandenburg–Demmin otwarto dopiero w grudniu poprzedniego roku. Ponieważ fabryka w Bochum życzyła sobie krótkich napisów, zaproponował:

  • dla jednego dzwonu: „Pamiętaj o dniu szabatu, aby go święcić. 2 Mojż. 20,8”
  • dla drugiego: „Chrystus mówi: Oto przyjdę wkrótce. Obj. 22,12”

Napis miał zajmować „główne miejsce pośrodku dzwonu”, poniżej, bliżej krawędzi, herb i data 1878; zależało mu na tym, „aby układ na obu dzwonach był jednakowy” i aby podano również miejsce w Biblii. Mały szkic w liście pokazuje, jak to sobie wyobrażał.

List z drukowanym nagłówkiem Gültz, an der Nordbahn, den 23/10 1878, z proponowanymi napisami na dzwony
List Helmutha von Maltzahna z 23 października 1878 z napisami dla obu nowych dzwonów. Kopia w archiwum Schloss Gültz.
Szkic ołówkiem dzwonu z napisem Chrystus mówi, Przyjdę wkrótce, Obj. 22,12, herbem i datą 1878; obok podpis H. v. Maltzahn-Gültz
Szkic dzwonu – napis pośrodku, poniżej herb i „18 78” – oraz podpis „H. v. Maltzahn-Gültz”. Kopia w archiwum Schloss Gültz.

Dzwony jako tradycja rodzinna

Dzwony przewijają się przez historię rodziny. Axel von Maltzahn, syn budowniczego, ufundował jako patron kościoła nowe dzwony dla Gültz po I wojnie światowej, w czasie której kościół musiał oddać swoje dawne dzwony; jeden z nich nosił napis „Ziemio, ziemio, ziemio, słuchaj słowa Pańskiego” (więcej w artykule o Axelu). W 1943 roku z wieży w Gültz zdjęto dwa dzwony z brązu i przetopiono je – zapewne właśnie te. A mniej więcej sześćdziesiąt lat później jego wnuk, urodzony w 1932 roku w Gültz Axel von Maltzahn, ponownie ufundował gminie dzwon z brązu (zob. Historia).

Co pozostaje otwarte

  • Dla kogo Helmuth von Maltzahn sprawował w 1878 roku opiekę, listy wprost nie mówią; wspomniane są „pani von Maltzahn” i „Albrecht”, których zgodę na zamianę dzwonów należało uzyskać. Wyjaśnia to General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer z 1879 roku: jako właściciel Utzedel z folwarkami wpisany jest „Albrecht Baron von Maltzahn, minorenn” (małoletni), a obok „Vormund H. Baron v. Maltzahn” (opiekun) w Gültz (powiat Demmin, s. 60 n.). Zob. też Gültz w liczbach.
  • Nie wiemy, czy dzwony rzeczywiście odlano w Bochum i czy wiszą dziś jeszcze w wieży w Utzedel. Dzwonów stalowych w czasie wojen światowych zazwyczaj nie trzeba było oddawać – mogły się więc zachować. Chętnie przyjmiemy wszelkie wskazówki: schlossgueltz@gmx.de

Źródła: listy H. v. Maltzahn-Gültz do miejscowego pastora, lato 1878 (bez daty) i 23 października 1878; list Fr. Schünemanna, Demmin, 14 czerwca 1878 – kopie w archiwum Schloss Gültz, transkrypcja Schloss Gültz (odczytanie pojedynczych słów pisma kurrentowego niepewne). Tło – dzwony staliwne: Bochumer Verein für Bergbau und Gußstahlfabrikation, od 1851 roku producent dzwonów ze staliwa.

Wszystkie wpisy: Z archiwum